การบำบัดออทิสติกด้วยการกระตุ้นจากสิ่งแวดล้อม (Environmentally Enriched Autism Therapy)

• การกระตุ้นประสาทสัมผัสหลายรูปแบบ
• การเล่นแบบมีปฏิสัมพันธ์
• การเคลื่อนไหวร่างกาย
• การใช้สิ่งของในสิ่งแวดล้อมเพื่อกระตุ้นการคิดและสื่อสาร
• การเพิ่มความสนุก ความอยากรู้ และแรงจูงใจจากธรรมชาติของเด็ก

1) แนวคิดหลักของ Environmental Enrichment (EE)
EE คือการ “จัดสิ่งแวดล้อมให้สมองได้รับข้อมูลที่หลากหลาย” เช่น

• ประสาทสัมผัส (สัมผัส เสียง กลิ่น แสง)
  
• การเคลื่อนไหว (โยก เดิน ปีน คลาน กระโดด)
  
• การแก้ปัญหา (ของเล่นที่ต้องคิด)
  
• การเข้าสังคมผ่านการเล่น
  
• การมีส่วนร่วมในกิจวัตรจริงของชีวิตประจำวัน
  

ความหลากหลายนี้ช่วยกระตุ้นสมองหลายส่วน เช่น

• ภาษา
  
• อารมณ์
  
• การวางแผนการเคลื่อนไหว (motor planning)
  
• การคิดเชิงเหตุผล
  
• การตอบสนองทางประสาทสัมผัส
  

เด็กออทิสติกจำนวนมากมีปัญหาในระบบประสาทสัมผัส (Sensory) ฉนั้น EE จึงช่วยปรับให้สมองเรียนรู้การประมวลผลสิ่งเร้าได้ดีขึ้น

2) EE ต่างจากการบำบัดทั่วไปอย่างไร?
ต่างจากการบำบัดรูปแบบที่ “นั่งโต๊ะ” อย่างเดียว เช่น ABA หรือการฝึกเฉพาะทักษะ
EE จะไม่ใช่การสอนแบบฝืน ไม่เน้นคำสั่งทีละขั้นตอน ไม่บังคับให้เด็กต้องทำตาม แต่เน้น “การเปิดประสบการณ์” ให้เด็กได้ลองสำรวจ ทำให้เด็ก

• มีความอยากรู้อยากลอง
• กล้าเล่น
• กล้าสื่อสาร
• เปิดรับการเรียนรู้มากขึ้น
  

3) ตัวอย่างกิจกรรมที่ใช้ในการบำบัด EE
1. การกระตุ้นประสาทสัมผัส

• ถาดทราย/ถั่ว/เจลบอล
  
• ผ้าสัมผัสต่าง ๆ
  
• เล่นน้ำ
  
• เท-ตัก-ริน
  
• ของเล่นมีเสียง/มีแสง

• ปีนป่าย
  
• ชิงช้า
  
• แทรมโพลีน
  
• โยกตัว
  
• เล่นโยคะเด็ก
  
• ลาก-ผลักของ

• เล่นแกล้งงับ เล่นซ่อนหา
  
• เล่นเลียนแบบ
  
• เล่นสลับตา (taking turns)
  
• เล่นบทบาทสมมติ
  

• บล็อก
  
• ตัวต่อ
  
• จิ๊กซอว์
  
• เกมง่าย ๆ ที่ต้องคิดหรือเลือก

• ตีหม้อ กระทะ
  
• เล่นริมฝีปากกับหลอด
  
• จัดตะกร้าของ
  
• ช่วยทำงานบ้านง่าย ๆ
  

สิ่งเหล่านี้ช่วยกระตุ้นสมองและทำให้เด็กเชื่อมโยงการสื่อสารกับกิจกรรมจริงได้ดีขึ้น

 4) ประโยชน์ของการบำบัดแบบ EE ต่อเด็กออทิสติก
การบำบัดแบบนี้มีผลดีหลายด้าน:

• พัฒนาภาษา

• ลดพฤติกรรมซ้ำ ๆ และลดความตึงเครียด

• พัฒนาทักษะทางสังคม

• พัฒนาทักษะการเคลื่อนไหว

•  สมองมีพัฒนาการดีขึ้น
  

การกระตุ้นหลายช่องทางช่วยให้สมองสร้างเส้นใยประสาทใหม่ (neural connections)

5) EE เหมาะกับเด็กกลุ่มใดเป็นพิเศษ?

• เด็กออทิสติกที่มีปัญหาประสาทสัมผัส
• เด็กที่ไม่ชอบนั่งโต๊ะ
• เด็กที่ไม่พูดหรือมีความล่าช้าทางภาษา
• เด็กที่มีการระเบิดอารมณ์ง่าย
• เด็กที่ไม่สนใจของเล่นทั่วไป
• เด็กที่ต้องการการเรียนรู้จากของจริงมากกว่าภาพ/คำสั่ง
  EE สามารถใช้ร่วมกับการบำบัดอื่น เช่น ABA, ESDM, OT, SLP ได้เช่นกัน

• จัดมุมประสาทสัมผัส
  
• เล่นกับลูกแบบโต้ตอบมากขึ้น
  
• ชวนสำรวจบ้าน/สวน/ของจริง
  
• ลดสิ่งเร้าที่ทำให้เครียด เช่น แสงจ้า เสียงดัง
  
• ทำกิจกรรมสั้น ๆ แต่บ่อย ๆ
  ความสม่ำเสมอในบ้านช่วยให้ผลลัพธ์ดีกว่าการบำบัดสัปดาห์ละ 1–2 ครั้ง

7) ข้อควรระวัง / ความเข้าใจผิด

Environmental Enrichment (EE) ไม่ใช่

• ปล่อยให้เด็กเล่นคนเดียว
• เปิดของเล่นเยอะ ๆ แต่ไม่มีปฏิสัมพันธ์
• ใช้สิ่งเร้ามากจนเกินไปจนเกิด overload

Environmental Enrichment (EE) คือ

• เลือกสิ่งเร้าที่ “เหมาะสม”
• จัดให้เป็นลำดับ
• เล่นแบบโต้ตอบกับเด็ก
•  ให้พื้นที่ปลอดภัยและสนุก